تبلیغات
هه‌ره‌وه‌ز - جنبش های نوین اجتماعی - قسمت اول / هه‌ژار آریانفر
 
ئاواتی "هه‌ره‌وه‌ز"، ژینۆ و بووژانه‌وه‌ی زمان و شۆناسی گه‌لی کورده‌

جنبش های نوین اجتماعی - قسمت اول / هه‌ژار آریانفر

نوشته شده توسط :شورای سردبیری
یکشنبه 1390/03/8-21:35

جنبش های نوین اجتماعی - قسمت اول

هه‌ژار آریانفر

h.aryanfar@gmail.com

     قرون جدید قرن جنبشهای اجتماعی است و این جنبشهای اجتماعی در ایجاد تغییرات وسیع در جوامع انسانی نقش به سزایی داشته­اند و انسانها در فرایند پیچیده تغییر اجتماعی که تغییری همه جانبه است، نقشهای جدید و ساختار جدید اجتماعی را تجربه کرده­اند." گی روشه" جنبش اجتماعی را عبارت از سازمانی کاملا شکل گرفته و مشخص می داند که به منظور دفاع و یا گسترش و یا دست یابی به هدفهای خاصی به گروه بندی و تشکل اعضاء می پردازد(تغییرات اجتماعی، گی روشه). و یا " گیدنز"، جنبش اجتماعی را کوششی  جمعی برای پیشبرد منافع مشترک، یا تامین هدفی مشترک، از طریق عمل جمعی خارج از حوزه نهادهای رسمی تعریف می کند(مبانی جامعه شناسی، گیدنز) از نظر وی آنچه که اصولا جنبش اجتماعی را مشخص می­سازد، متقاضی و مدعی بودن آنست که به منظور دفاع و یا گسترش و دست یابی به هدفهای خاصی به گروه بندی و تشکل اعضاء می پردازد(همان). با توجه به تعریف روشه می­توان گفت که اعضای هدفمند و معتقد به تغییر در چهارچوب نظام جمعی به سازماندهی خویش پرداخته و در جهت نیل به اهدافشان، به تقویت خویش می­پردازند.تی بی باتامور، جنبش اجتماعی را نوعی کوشش جمعی می­داند که برای ایجاد مقاومت در برابر دگرگونی در جامعه ای که خود بخشی از آنرا تشکیل می­دهیم به وجود می­آید(باتامور:1368، 56)

جلایی پور نیز مدلی را برای رفتارهای جمعی در نظر میگیرد. وی رفتارهای جمعی به شدت سازمان‌دهی شده را در سازمان­های بوروکراتیک و اداری در نظر می‌گیرد که آنرا سطح اول سازماندهی فرض می‌کند. سطح دوم سازماندهی که رفتارهای جمعی سازماندهی شده هستند، در این طبقه بندی، جنبش‌های اجتماعی هستند. در سطح سوم رفتارهای جمعی کمتر سازماندهی شده یعنی انقلاب‌ها و واکنش‌های جمعی نسبت به بلایای طبیعی و سطح چهارم رفتارهای جمعی تقریبا فاقد سازمان یعنی هیجانات جمعی و شورش‌های خیابانی هستند. در این سطح بندی جنبش اجتماعی یکی از انواع رفتار جمعی و اعتراض و مشکل از شبکه وسیعی از افراد، محافل و گروه‌های غیر رسمی و رسمی است. که از حد یک اعتراض فرا رفته و سعی دارد ایده‌ها و برنامه‌هایی را در جامعه به اجرا بگذارد (جلایی پور،1381 :21-19)

یکی از تقسیم بندیهای دیگر نظریه آلن تورن می باشد. تورن اصول سه­گانه جنبشهای اجتماعی را شامل سه اصل می­داند که عبارتند از، اصل هویت: یک جنبش اجتماعی ابتدا باید دارای هویتی باشد، یعنی اینکه این جنبش باید مشخص نماید که از چه افرادی تشکیل شده است، سخنگوی چه افراد و یا چه گروههای از مردم است و مدافع و محافظ چه منافعی است. بنابراین در اینجا گروهی ملاحظه می­گردد که متقاضی است و به دنبالبدست آوردن چیزی است و این گروه در حقیقت برای مشخص نمودن خود، خود را سخنگو و مدافع عده­ای خاص قلمداد می­نماید، مثل کارگران، زنان، دهقانان و ..

یا اینکه جنبش ممکن است نماینده و سخنگوی منافع یک جامعه کلی باشد، مانند جنبشهای ملی یا ناسیونالیستی. جنبش همچنین ممکن است نماینده یک شبه گروه باشد، مانند جنبش مصرف کنندگان، بنابراین برای فهم ذات و کنش یک جنبش اجتماعی، سئوالاتی به گونه زیر مطرح می­شود:

جنبش معرف چه کسانی است؟ جنبش به نام چه کسانی صحبت می­کند؟ یا اینکه ادعا می کند که سخنگوی چه کسانی است؟ و مدافع و محافظ چه منافعی است.

اصل دوم که تورن به ان می پردازد؛ اصل ضدیت یا مخالفت است. جنبش اجتماعی همیشه در برابر نوعی مانع و یا نیروی مقاوم قرار دارد و در نتیجه پوسته سعی در در هم شکستن دشمن و یا دشمنانی داردو بدین ترتیب لزوما دارای حریف است. اما ضدیت، دومین اصل موجودیت جنبشهای اجتماعی است و بدون آن جنبش نمی­تواند وجود داشته باشد.یا به سخن دیگر اگر هم پدیده جمعی و یا مشابهی وجود داشته باشد، آنرا نمی توان جزء یک جنبش تلقی نمود، زیرا در این صورت جنبش ممکن است به صورت حزبی مسلط به هدف خود دست یافته و بر سریر قدرت نشسته و یا به صورت موسسه­ای درآمده باشد که دیگر جنبش محسوب نمیگردد، چرا که ماهیت خود را از دست داده است.

اصل سوم مورد نظر تورن، اصل عمومیت می­باشد بدین شرح که جنبشهای اجتماعی به نام ارزشهایی برتر، ایده­های بزرگ، فلسفه و یا ایده­ای مذهبی آغاز می­گردد، کنش آن ملهم از تفکر و عقیده­ای است که تا حد امکان سعی در گسترش و پیشرفت دارد. حتی در مواردی که جنبش ها معرف یا نماینده یا مدافع گروهی خاص است، به نام ارزشها و حقایق جهانی که توسط انسانها و یا بوسیله کل جامعه شناخته شده و مورد قبول قرار گرفته­اند، ادعای خود را شروع می­نمایند. بدین ترتیب دلایلی که باعث یک کنش اجتماعی می­گردد،  می­تواند به صورت منافع ملی، آزادی بشریت، رفاه و خوشبختی جمعی، حقوق انسانی، سلامت همگانی، خواست و فرمان الهی و.. باشد و این همان خصوصیتی است که تورن ان را اصل عمومیت نام می­نهد(همان)

تورن، برای تحلیل جنبشهای اجتماعی تحلیل اکسیونالیستی (مکتب اصالت کنش و یا کنش گرایی) را  بکار می­برد. از دیدگاه وی تحلیل مبتنی است بر شناخت و چگونگی پیدایی ارزشها و دلایل وجودی آنها و چگونگی تاثیر آنها در ایجاد کنشهای اجتماعی جوامع. ازدید وی اکسیونالیسم، به منشاء و اصل منبع این ارزشها می­پردازد. وی در تحلیل اکسیونالیستی، برای جنبشهای اجتماعی اهمیت در خور ملاحظه و خاصی قائل است، به طوری که این جنبشها را به مثابه جایگاهی تلقی می­کند که موجب خلق و توجیه ارزشهای جدید می­گردند و بدین ترتیب جنبشها در تحلیل کنش تاریخی و دگرگونی اجتماعی موضوع اساسی و هسته مرکزی این مطالعات را تشکیل می­دهند. و اساسا در این جنبشها و بوسیله این جنبشهاست که بازیگران مبتکر، کنش خود را سازمان داده و برای دگرگون کردن و تحت تاثیر قرار دادن جریان تاریخ جامعه خود به تلاش بر می­خیزند.

کارکردهای سه­ گانه جنبشهای اجتماعی

روشه در ادامه بحث جنبشهای اجتماعی در کتاب خویش سه کارکرد را برای جنبشهای اجتماعی بر می شمارد که این کارکردها می­تواند در تحلیل جنبش زنان در ایران مفید باشد.. اولین کارکرد در جنبشهای اجتماعی، کارکرد رابط و یا میانجی است. جنبش های اجتماعی در وهله اول می­باید به عنوان عاملین فعالی که بین افراد از یک طرف و ساخته و حقایق اجتماعی از سوی دیگر نقش میانجی برعهده دارند در نظر گرفت این وظیفه میانجی­گری به طرق زیر صورت می­پذیرد:

اول آنکه جنبشهای اجتماعی موجب شناساندن جامعه و ساختهای اجتماعی آن به اعضای این جنبشها و سایرین می­گردند، به سخن دیگر، این جنبشها بعضی حقایق اجتماعی را به آنها تفهیم مینمایند. بدین ترتیب جنبشهای اجتماعی به عنوان عاملین جامعه پذیری، نقش قابل ملاحظه­ای را ایفاء می­کنند.

دوم آنکه جنبشهای اجتماعی وسیله ارتباطی موثری در مشارکت محسوب می­شوند. جامعه شهری و صنعتی به دلیل وسعت و تنوع زیاد آن نیاز به مشارکت پیچیده­تری در زندگی جمعی دارد. نقش جنبشهای اجتماعی به عنوان عامل ایجاد آگاهی جمعی است. جنبش اجتماعی ذاتا موجب ایجاد آگاهی و گسترش نوعی شعور جمعی سیاسی در یک جامعه و یا در بخش خاصی از جامعه می­گردد. این دومین کارکرد جنبش اجتماعی، ارتباط نزدیکتری با کنش تاریخی دارد. وجود سازمان و همچنین اصول سه گانه تورن که در ذات و طبیعت جنبش اجتماعی است، دایما موجب ایجاد شعور راستین در میان افراد جامعه می­شود و به علت همین تاثیری که جنبشهای اجتماعی بر اگاهی جوامع دارند، تورن برای انها نقش موثری در تاریخ قایل است.(روشه، همان)

سوم: کارکرد فشار جنبشهای اجتماعی

جنبشهای اجتماعی با فشاری که بر نخبگان قدرت وارد می­کنند، بر توسعه تاریخی جوامع اثر می­گذارند. این فشارها ممکن است به روشهای مختلف عمل بکنند، از قبیل، مبارزات تبلیغاتی به منظور تاثیر بر افکار عمومی، تهدید، اعتصاب، تحریم، تظاهرات،... فشار بر قدرت موجود تنها یکی از اشکال کنشی است که جنبشهای اجتماعی می­توانند به خود بگیرند. ولی این کنش به حدی وسعت دارد که آنرا اغلب به عنوان کارکرد اصلی جنبشهای اجتماعی محسوب می­کنند و به همین جهت است که گاهی جنبشهای اجتماعی را در ردیف گروههای فشار قلمداد می­نمایند.(گی روشه:1377، 137-135)

طبقه بندی جنبش های اجتماعی

دیوید آبرل(Aberle) چهار نوع جنبش را از یکدیگر متمایز می­کند. که عبارتند از:

جنبشهای دگرگون­ساز: هدفشان دگرگونی فراگیر در جامعه و یا جوامعی است که خود بخشی از آن هستند. تغییراتی که اعضای ین جنبشها در پی آن هستند، دگرگونیهای سریع و عظیم، جامع . فراگیر و غالبا خشن است. نمونه این جنبشها، جنبشهای انقلابی، یا بعضی جنبشهای مذهبی رادیکال است.

جنبشهای اصلاح طلب:

 هدفهایی محدودتر دارند و می­خواهند تنها بعضی برخی جنبه­های نظم اجتماعی موجود را تغییر دهند.آنها به انواع ویژه­ای نابرابری و یا بی­عدالتی توجه نشان می­دهند. جنبشهای دگرگون ساز و اصلاح طلب هر دو اساسا خواهان ایجاد تغییرات در جامعه هستند. دو نوع دیگر جنبش که آبرل تعیین مشخص می کند، اساسا هدفشان تغییر عادتها یا طرز نگرش افراد است.

جنبشهای رستگاری بخش:

 درصدد نجات افراد از شیوه­ها­ی زندگی هستند که فاسد کننده پنداشته می­شود. بسیاری از جنبشهای مذهبی تا آنجا که توجه خود را به رستگاری شخصی معطوف می­سازند، به این دسته تعلق دارند.

جنبشهای تغییر دهنده:

هدفشان ایجاد تغییرات جزئی در افراد بوده و می خواهند ویژگیهای معینی را تغییر دهند.









درباره وبلاگ:




آرشیو:


طبقه بندی:


آخرین پستها:


پیوندها:


پیوندهای روزانه:


نویسندگان:


نظرسنجی:


آمار وبلاگ:





The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox